Tijdens mijn studie lichte muziek te Hilversum heb ik als student de geschiedenis van de Jazz als vak gevolgd. Wat mij bij deze geschiedenis zo raakte, was het feit dat de oorsprong van Blues en Jazz toch in de “melting pot” ligt. Hiermee bedoel ik :De Europeanen die als veroveraars en ruling class komen, autochtonen die veroverd werden en eigenlijk geen rol speelden in het geheel en iets later nog Afrikaanse slaven die juist het originele idee en de energie brachten om een vernieuwing in de muzikale “taal” in te voeren. De rol van de Europeanen is er één om je voor te schamen. Het belang was vooral commercieel. Het idee om een zeeweg naar India te vinden was tenslotte ook een wens om sneller meer goederen te kunnen vervoeren en verkopen. Dat er dan ook nog een hoop goud bij de Inca’s lag was een vondst die door alle betrokkenen Europese regeringen en ook door de kerk zonder enig ethische schaamte werd “meegenomen” - letterlijk.
Het feit dat het (bijna) uitsterven van de Maya, s Inca’s en andere Amerikaanse autochtonen niet door het zwaard van de veroveraars kwam maar ook door infecties en ziektekiemen werd veroorzaakt, maakt het hele verhaal niet minder pijnlijk. Ik verbaas me erover hoe weinig gevoel van rouw en schaamte over deze enorme zwarte bladzijde in de Europese geschiedenis aanwezig is. Als Duitser ben ik daar misschien ook wel bijzonder gevoelig voor, omdat Duitsland wel de meest duistere bladzijde van de menselijke geschiedenis nog geen 60 jaar geleden heeft geschreven. Maar Duitsland heeft de kracht en het fatsoen om deze zwarte bladzijde zo te noemen en de “schuld” ervan te erkennen. Ik voel me als Duitser verantwoordelijk voor en collectief schuldig aan het feit dat het Duitse volk, “mijn volk”, dit de mensheid heeft aangedaan. Ook al waren mijn eigen grootouders verzetsstrijders. Ik voel me als erfgenaam van de veroveraars van Amerika ook nog steeds collectief “schuldig” aan deze misdaad, een genocide van eeuwen geleden. Dit is een belangrijke drijfveer geweest om deze geschiedenis in muzikale vorm te beschrijven.
"History of Jazz” is een poging om via artistieke middelen tenminste een deel van dit onrecht te verwerken, vorm te geven, te beschrijven. Natuurlijk wordt dit niet voortdurend genoemd in het “libretto”, maar in het Intro wordt het wel met naam en toenaam genoemd. Verder neemt dan wel de beschrijving van de stijlen zelf een belangrijkere rol in, maar er wordt steeds in een of twee zinnetjes aan de sociale oorsprong van Jazz en de “lichte muziek” herinnerd.
Toen ik 15 jaar was hield ik een spreekbeurt op school over de geschiedenis van de Jazz. Mijn bron van kennis was toen het boek van Arrigo Pollilo (“History of Jazz“). Ik heb met veel interesse al deze stijlen beluisterd en geprobeerd de beginsituatie, de ontwikkelingen en de oorzaken van veranderingen te begrijpen. Ik zocht naar een rode draad. Langzaam werd me duidelijk dat daar wel een rode draad is, maar dat die erg nauw samenhangt met de sociale ontwikkelingen in de VS. Ook racisme is zo‘n afschuwelijk afschrikwekkend onderwerp in de nieuwere Amerikaanse geschiedenis. Amerika, dat zich graag ziet als de brenger van vrijheid en democratie in de wereld heeft kennelijk een grote blinde vlek wat betreft zijn eigen niet roemrijke geschiedenis van slavernij en onderdrukken, uitbuiten en mishandelen van zwarten - tot de dag van vandaag. Daar tegenover staat dat Jazz en Blues een dermate krachtige, bloeiende, onstuitbare, aan natuurgeweld herinnerende kracht in de nieuwere muziek hebben geblazen, dat de (westerse) wereld van vandaag zonder Blues niet meer voorstelbaar is. En het is een wonder - vind ik - dat iets van een zo bovenmenselijke schoonheid, van een kracht die overwinnend, troostend, alle menselijke verschillen overbruggend is, dat deze muziek zijn ontstaan dankt aan een weerzinwekkende gebeurtenis die met de ontdekking van Amerika begon. Er is voor mij geen groter contrast denkbaar.
Ik word straks 40, mijn spreekbeurt hield ik toen ik 15 was. 25 jaar lang lag dit idee te rijpen in mijn hoofd en hart. En er kwam een dag waar ik dacht: Al voel je je nog zo klein en onbelangrijk, al voel je je niet opgewassen voor de taak om deze grote menselijke tragedie met zo’n verschrikkelijke begin en zo een mooi onderwerp te beschrijven - doe tenminste een poging! En ik begon met het schrijven van de tekst. De eerste woorden waren de moeilijkste. Nadat het Intro af was ging het eigenlijk vanzelf.
Er zijn in de lichte muziek veel van deze vertellende vormen te vinden: Pink Floyd, The Wall, The Who - Tommy en many many more (zie ook Wikipedia). En we hebben de Musicals uit de jaren 30 en 40 - maar die behoren tot een ander genre. Het verschil met mijn poging is, dat het bijna altijd om een verhaal van individuele mensen gaat, en dat is in onze history niet het doel, en daarmee valt het een beetje buiten de meeste vormen van muziektheater. Maar misschien weet een werkelijke goede kenner van muziektheater wel waar, in welk laatje, de history gestopt zal worden?
Martin Rudolph - mei 2007
